Dobry rozdział wyników pozwala przejść od pytania badawczego do sprawdzalnego ustalenia. Czytelnik powinien wiedzieć, z jakiego materiału pochodzi wynik, co dokładnie pokazuje oraz gdzie może go sprawdzić. Poniżej przygotujesz mapę rozdziału i zamienisz jeden zestaw danych w uporządkowany fragment tekstu.
Najpierw ustal, co masz już do opisania
Zanim zaczniesz pisać, zbierz zatwierdzone pytania badawcze, końcową wersję narzędzia, materiał oraz gotowe zestawienia. W ankiecie będą to odpowiedzi i tabele liczebności, w wywiadach transkrypcje oraz opracowane kategorie, a w analizie dokumentów zestaw dokumentów i zapisane ustalenia. Dopisz wymagania uczelni dotyczące układu pracy. Kolejność rozdziałów może zależeć od dyscypliny i wskazówek promotora.
Rozdział wyników nie naprawia przez samą redakcję brakującego materiału. Jeżeli nie wiadomo, jakie osoby odpowiedziały na dane pytanie, nie dodawaj podstawy procentowania z pamięci. Jeżeli zapis wywiadu urywa się w połowie zdania, nie uzupełniaj wypowiedzi własną interpretacją. Takie miejsca oznacz jako wymagające sprawdzenia. Oddziel materiał gotowy do opracowania od tego, którego nie można jeszcze uczciwie opisać.
W polskim opracowaniu Jolanty Perek-Białas o raportowaniu wyników akcent pada na zrozumiałość prezentacji dla odbiorcy i świadomy wybór informacji. To przydatny punkt wyjścia: sam wydruk z programu nie wyjaśnia jeszcze, co czytelnik ma w nim zobaczyć. Perek-Białas, 2009, s. 75 i 83 (https://www.dbc.wroc.pl/Content/122354/Perek-Bialas_Raportowanie_wynikow_badan.pdf).
Zbuduj mapę: pytanie, materiał, ustalenie, forma
Przygotuj roboczą mapę z czterema polami. W pierwszym wpisz istniejące pytanie badawcze. W drugim wskaż materiał, który pozwala na nie odpowiedzieć. W trzecim zapisz ustalenie możliwe do sprawdzenia. W czwartym wybierz formę prezentacji: akapit, tabelę, wykres lub krótkie zestawienie kategorii. To autorski sposób organizacji pisania, który możesz dostosować do wymagań swojej pracy.
Przykład demonstracyjny. Wszystkie liczby i sytuacje w tym poradniku zostały stworzone wyłącznie do ćwiczenia. Nie są wynikami rzeczywistego badania.
Załóżmy, że masz 48 ankiet uczestników warsztatów przygotowania do praktyk. Jedno pytanie dotyczyło przydatności zajęć, drugie wskazywanych trudności, a trzecie umożliwiało wpisanie propozycji zmian. Zestawienia i kategorie masz już przygotowane.
Robocza mapa demonstracyjnego rozdziału
- Pytanie w pracy
- Jak uczestnicy ocenili przydatność warsztatów?
- Materiał
- Pytanie 4, odpowiedzi 48 osób
- Ustalenie do opisania
- Rozkład wszystkich czterech ocen
- Forma
- Tabela i akapit
- Pytanie w pracy
- Jakie trudności uczestnicy wskazywali?
- Materiał
- Pytanie 5, wielokrotny wybór
- Ustalenie do opisania
- Częstość wskazań każdej trudności
- Forma
- Wykres słupkowy z podstawą
- Pytanie w pracy
- Jakie zmiany proponowali?
- Materiał
- Pytanie 6, odpowiedzi otwarte
- Ustalenie do opisania
- Opracowane kategorie propozycji i różnice między nimi
- Forma
- Tabela kategorii i przykładowe fragmenty
Taka mapa ujawnia dwa częste problemy. Pierwszy to podrozdział, który zawiera efektowny wykres, ale nie odpowiada na żadne pytanie pracy. Drugi to ważne pytanie bez wystarczającego materiału. Pierwszy wymaga sprawdzenia roli wykresu. Drugi wymaga jawnego wskazania ograniczenia, a czasem konsultacji zakresu odpowiedzi z promotorem.
Ustal kolejność, która prowadzi czytelnika
Nie musisz przepisywać ankiety od pytania pierwszego do ostatniego. Rozważ układ problemowy: ocena warsztatów, wskazywane trudności, propozycje zmian. Pytania narzędzia służą wtedy jako źródło danych dla podrozdziałów. Zostaw czytelny ślad między nimi, na przykład informację, że tabela przedstawia odpowiedzi na pytanie 4. Metryczkę umieść tam, gdzie wymaga tego przyjęta struktura, bez ponownego opisywania tych samych cech w każdym bloku.
Przygotuj również jednozdaniowy cel każdego podrozdziału. „W tej części przedstawiono rozkład ocen przydatności warsztatów” jest konkretniejsze niż „Analiza pytania czwartego”. Zapis pomaga sprawdzić, czy wszystkie tabele rzeczywiście należą do tego miejsca. Jeśli dwa bloki mają taki sam cel i wykorzystują te same dane, być może potrzebujesz jednego dobrze opracowanego podrozdziału.
Zamień zestawienie w fragment wyników
W demonstracyjnym pytaniu 4 dostępne były odpowiedzi: bardzo przydatne, raczej przydatne, raczej nieprzydatne i zupełnie nieprzydatne. Wybierało się jedną odpowiedź. Zestawienie zawiera kolejno 19, 17, 8 i 4 wskazania, bez braków. Najpierw sprawdź, czy suma wynosi 48 i czy etykiety odpowiadają dokładnemu brzmieniu kwestionariusza.
Materiał roboczy: 19 / 17 / 8 / 4. Gotowy opis demonstracyjny: „Spośród 48 uczestników 19 oceniło warsztaty jako bardzo przydatne, a 17 jako raczej przydatne. Dwie pozostałe odpowiedzi wybrało odpowiednio 8 i 4 uczestników. Łącznie ocenę bardzo lub raczej przydatną zaznaczyło 36 osób, czyli 75,0% badanej grupy”.
Połączony udział 75,0% jest dodatkiem do pełnego rozkładu, a nie jego zamiennikiem. Jeśli dołączysz tabelę z rozkładem ocen, dodaj odwołanie do jej rzeczywistego numeru w pracy. W tym samym akapicie nie dopisuj, że warsztaty poprawiły kompetencje. Ankieta w przykładzie dotyczyła deklarowanej przydatności, więc taki skok znaczeniowy nie wynika z materiału.
Oddziel wyniki wymagające innego rodzaju dowodu
W jednym rozdziale mogą występować liczby, wypowiedzi i dokumenty, ale nie mają tej samej funkcji. Ankieta pokazuje rozkład odpowiedzi. Fragment wypowiedzi pomaga zrozumieć sposób doświadczania sytuacji. Dokument może potwierdzać zapis procedury. Samo zestawienie trzech źródeł nie oznacza, że wszystkie dowodzą tego samego.
Jeśli w odpowiedzi otwartej ktoś postulował więcej ćwiczeń, możesz opisać obecność tej propozycji. Jeżeli regulamin przewidywał ćwiczenia, możesz przedstawić jego zapis. Bez dodatkowego materiału nie przesądzaj, czy ćwiczenia faktycznie odbyły się w zaplanowanym wymiarze. Zachowaj osobne ślady: numer pytania, identyfikator fragmentu oraz oznaczenie dokumentu.
Sprawdź rozdział przed przekazaniem
Przeczytaj najpierw same nagłówki i pierwsze zdania akapitów. Powinny tworzyć logiczną drogę przez ustalenia. Następnie wybierz trzy zdania zawierające liczby lub kategoryczne stwierdzenia i odszukaj dla każdego materiał źródłowy. Jeżeli nie potrafisz wskazać odpowiedniego wiersza, fragmentu albo dokumentu, zdanie wymaga poprawy.
- Czy wszystkie pytania objęte tym rozdziałem mają odpowiedź lub jawnie wskazaną lukę?
- Czy podpisy tabel i wykresów podają temat, podstawę oraz źródło?
- Czy opis przedstawia znaczące ustalenia, a tabela zachowuje pełny rozkład?
- Czy oddzielono to, co wynika z materiału, od możliwych wyjaśnień?
- Czy demonstracyjne dane nie znalazły się w części opisującej rzeczywiste badanie?
Mapę możesz rozwinąć w arkuszu planowania rozdziału wyników, który ma także miejsce na ograniczenia i status opracowania. Gdy porządkujesz już gotowe zdania, skorzystaj z przykładu rozdzielającego wyniki, dyskusję i wnioski.
Literatura wykorzystana w poradniku
Jolanta Perek-Białas (2009), Raportowanie wyników badań - nauczanie a praktyka, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 86, s. 75-84. Pełny polski tekst w DBC (https://www.dbc.wroc.pl/Content/122354/Perek-Bialas_Raportowanie_wynikow_badan.pdf). W poradniku wykorzystano uwagi o celu i czytelności prezentacji. Mapa pracy, dane warsztatów i przykładowy akapit są autorskimi materiałami demonstracyjnymi.



