Jeśli dwie pozycje w ankiecie mają po 50% odpowiedzi pozytywnych, zacznij od policzenia udziału każdej z pięciu odpowiedzi. W jednej pozycji pozostałe osoby mogły wybrać przede wszystkim odpowiedź neutralną. W drugiej mogły równie często wyrażać sprzeciw, co zgodę. Wykres rozbieżny pomaga pokazać tę różnicę: sprzeciw umieszczasz po lewej stronie wspólnej osi, zgodę po prawej, a odpowiedzi neutralne wokół środka. Podaj też liczbę ważnych odpowiedzi pod każdym słupkiem albo obok niego. Gdy pytania miały różne mianowniki, czytelnik zobaczy, na ilu osobach opiera się porównanie.
Pierwszy krok zrób w arkuszu: wybierz jedną pozycję, zapisz jej pełne brzmienie i wypisz wszystkie dopuszczalne odpowiedzi w kolejności z ankiety. Pod nimi zapisz liczbę osób, które miały tę pozycję zobaczyć, liczbę odpowiedzi użytych w obliczeniach oraz powody wyłączenia pozostałych rekordów. Dopiero wtedy oblicz procenty. Jeśli używasz wag, osobno zachowaj liczebności bez wag i oznacz, które wartości są ważone. Taki zapis przyda się zarówno w wykresie, jak i w podpisie, akapicie wyników oraz w odpowiedzi na uwagę promotora.
Ustal, czy porównujesz pozycje, czy wyniki całej skali
W kwestionariuszu uczestnik mógł dostać cztery stwierdzenia o korzystaniu z uczelnianego systemu i przy każdym zaznaczyć jedną z odpowiedzi od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam”. Każde stwierdzenie jest odrębną pozycją. Dla każdej pozycji możesz pokazać, jak uczestnicy rozłożyli się pomiędzy pięcioma odpowiedziami. Pięć odcinków jednego słupka przedstawia wtedy odpowiedzi na jedno stwierdzenie. Wspólny rysunek ułatwia porównanie stwierdzeń, jeżeli skala odpowiedzi i znaczenie biegunów są zgodne.
Wynik skali obliczony z kilku pozycji jest inną zmienną. Jeśli instrukcja przewiduje zsumowanie czterech pozycji kodowanych od 1 do 5, kompletny wynik może przyjmować wartości od 4 do 20. Sposób przedstawienia rozkładu sumy dobiera się do tej zmiennej, na przykład pokazując częstości wartości. Nie zamieniaj sumy w pięć kolorowych kategorii bez uzasadnionych progów. Opisuj, czy czytelnik patrzy na odpowiedź na jedno stwierdzenie, czy na wynik złożony z kilku odpowiedzi. Tego rozróżnienia nie da się odczytać z samej palety kolorów.
Przy pojedynczej pozycji o pięciu kategoriach zwykły wykres słupkowy może być czytelniejszy. Wszystkie kategorie mają na nim tę samą podstawę, więc łatwiej porównać udziały sąsiadujących odpowiedzi. Wykres rozbieżny ma sens szczególnie wtedy, gdy obok siebie przedstawiasz kilka pozycji i chcesz porównać udziały po obu stronach wspólnego punktu odniesienia. Jeżeli masz tylko jeden krótki rozkład i potrzebujesz przekazać jedną liczbę, uporządkowana lista częstości albo zdanie z najważniejszymi udziałami może wystarczyć. Ustal zadanie czytelnika, zanim wybierzesz formę.
Pomyśl też, czy ustawisz wiersze według kwestionariusza, obszarów tematycznych czy jednej jawnej miary. Kolejność z kwestionariusza ułatwia odtworzenie tego, co widział uczestnik. Kolejność tematyczna ułatwia czytanie, jeśli narzędzie przeplatało obszary. Sortowanie po łącznej zgodzie pomaga szybko znaleźć pozycje o najwyższym udziale zgody, lecz może oddalić pozycje, które trzeba porównać parami. Jeżeli pytanie badawcze wymaga zestawienia oceny instrukcji z oceną możliwości uzyskania pomocy, zachowaj tę parę obok siebie nawet wtedy, gdy inne stwierdzenia mają zbliżone odsetki. W podpisie podaj regułę, gdy kolejność mogłaby zostać odczytana jako kolejność z ankiety.
Ustal mianownik, zanim narysujesz pierwszy słupek
Punktem wyjścia jest liczba osób objętych danym pytaniem. Jeżeli wszyscy uczestnicy mieli je zobaczyć, zapisz liczebność całej kwalifikującej się grupy. Jeżeli wcześniej zadziałał filtr, zacznij od osób spełniających warunek filtra. Przykładowo pytanie o ocenę pomocy otrzymali tylko użytkownicy, którzy próbowali skontaktować się z punktem wsparcia. Osoby, które nigdy się nie kontaktowały, nie otrzymały pytania o tę ocenę. Nie można odczytać z ich pustych komórek ani neutralnej oceny, ani rezygnacji z odpowiedzi.
W grupie, która dostała pytanie, oddziel pięć kategorii merytorycznych od odpowiedzi „nie dotyczy”, „nie wiem”, odmowy i pustego pola, jeśli ankieta je rozróżniała. Pięć kategorii może tworzyć wspólny mianownik dla opisu kierunku opinii. „Nie wiem” bywa odrębnym wynikiem wartym omówienia, zwłaszcza gdy w jednej grupie wybrało je wiele osób. Jeśli wyłączasz je z pięciostopniowego słupka, pokaż poza słupkiem, ile takich odpowiedzi wystąpiło i z jakiej grupy. Czytelnik powinien móc odzyskać z opisu zarówno strukturę opinii wśród odpowiadających na skali, jak i zakres braków lub odpowiedzi spoza skali.
Ułóż arkusz tak, aby dla każdego wiersza dawało się przejść od liczebności do procentu. Po lewej stronie zapisz identyfikator pozycji, jej brzmienie, warunek wyświetlenia i nazwę grupy. W następnym zestawie kolumn zapisz pięć liczebności. Dalej umieść liczbę ważnych odpowiedzi, liczbę odpowiedzi „nie wiem”, liczbę braków i liczbę pominięć filtra. Na końcu policz procenty. Taka kolejność zapobiega przypadkowemu dzieleniu przez sumę całej kolumny albo przez liczebność sąsiedniej pozycji. Zachowaj oryginalny eksport i wydziel arkusz do obliczeń, aby wartości użyte w rysunku można było sprawdzić po zmianie danych.
Warto dodać kontrolę arytmetyczną: suma pięciu liczebności musi dać liczbę ważnych odpowiedzi. Suma ważnych odpowiedzi, braków oraz innych rozpoznanych odpowiedzi spoza skali powinna dać liczbę osób objętych pytaniem, jeżeli zestaw kategorii jest rozłączny i wyczerpujący. Pominięcia filtra sprawdzasz oddzielnie względem osób poza warunkiem. Jeśli któraś suma się nie zgadza, wróć do eksportu. Możesz znaleźć nieoczekiwany kod, podwójny rekord, wiersz testowy lub różne przypisanie pustych pól w dwóch wersjach formularza. Różnica liczebności jest informacją o danych do wyjaśnienia przed wykonaniem wykresu.
Nie ma potrzeby, aby każdy wykres miał identyczny mianownik, jeśli zadanie wymaga opisu wszystkich dostępnych odpowiedzi na poszczególne pozycje. Trzeba natomiast napisać, czego dotyczy porównanie. Gdy do analizy dwóch pozycji używasz pełnych par odpowiedzi od tych samych osób, pokazujesz rozkłady na wspólnym podzbiorze. Gdy używasz osobno wszystkich ważnych odpowiedzi na A i na B, pokazujesz dwie dostępne grupy odpowiadających. Przy wyraźnym ubytku może to prowadzić do różnych wyników. Nie zmieniaj po cichu zestawu osób po obejrzeniu wykresu. Wybierz regułę zgodną z pytaniem badawczym i opisz ją obok wyniku.
Przelicz dwie pozycje od surowych odpowiedzi do podpisu
Przykład jest fikcyjny. Sto osób widziało dwa stwierdzenia o systemie rezerwacji stanowisk. Pozycja A brzmiała „Instrukcja pozwoliła mi samodzielnie zarezerwować stanowisko”. Pozycja B brzmiała „Gdy rezerwacja się nie udała, wiedziałem, gdzie szukać pomocy”. W tym demonstracyjnym przykładzie obie pozycje wyświetlono wszystkim. Gdyby B dotyczyła tylko osób z nieudaną próbą i rzeczywiście miała taki filtr, nie wolno byłoby potraktować obu wierszy jak odpowiedzi tej samej grupy bez sprawdzenia. Tutaj warunek jest wspólny. W każdej pozycji wystąpiły odpowiedzi spoza skali i puste pola. Nie znamy składu osobowego tych grup.
Dla pozycji A, według kolejności odpowiedzi od skrajnego sprzeciwu do skrajnej zgody, liczebności wynoszą 5, 13, 28, 28 i 18. To 92 ważne odpowiedzi. Cztery osoby wskazały „nie dotyczy”, cztery pozostawiły pole puste. Oblicz 5 ÷ 92 × 100, co daje około 5,4%. Kolejne udziały wynoszą 14,1%, 30,4%, 30,4% i 19,6%. Suma zaokrąglonych wartości daje 99,9%, a suma przed zaokrągleniem wynosi 100%. Połączone dwie kategorie zgody obejmują 46 osób na 92, czyli 50%. Dwie kategorie sprzeciwu obejmują 18 osób na 92, czyli około 19,6%. Dodatkowe zaokrąglenie każdej kategorii z osobna nie powinno zmieniać udziału obliczonego z połączonych liczebności.
W pozycji B liczebności wynoszą 12, 20, 8, 25 i 15. Suma to 80 ważnych odpowiedzi. Dwanaście osób zaznaczyło „nie dotyczy”, osiem pozostawiło pole puste. Udziały wynoszą kolejno 15%, 25%, 10%, 31,25% i 18,75%. Połączona zgoda to 40 z 80, czyli 50%. Sprzeciw obejmuje 32 z 80, czyli 40%. Widzisz więc ten sam udział dwóch kategorii zgody, a udział sprzeciwu różni się o około 20,4 punktu procentowego. To różnica między dwoma odsetkami opisowymi. Określenie „o 20,4% więcej” byłoby nieprecyzyjne, bo może oznaczać względny przyrost liczony wobec jednej wartości wyjściowej.
W opisie nie przypisuj tej różnicy konkretnym uczestnikom. Z zestawienia dwóch rozkładów nie wiadomo, kto odpowiedział na obie pozycje, kto był neutralny przy A, a kto przy B wyraził sprzeciw. Do twierdzenia o przejściu osób między odpowiedziami potrzebujesz danych sparowanych i analizy odpowiedniej do pytania. Z porównania opisowego nie wynika też, czy różnicę można uogólnić na inną grupę studentów albo czy pojawiłaby się przy innym sposobie rekrutacji. Wykres przedstawia to, co uzyskano przy określonych regułach liczenia.
W osobnej notatce zwróć uwagę na wyłączenia. W A obejmują 8 ze 100 osób, w B 20 ze 100. Wynik 50% zgody w obu pozycjach oznacza zgodę połowy osób, które udzieliły ważnej odpowiedzi w danej pozycji. Wśród wszystkich 100 osób, które zobaczyły pozycje, zgodę odnotowano odpowiednio u 46% i 40%. Oba zdania dają się obronić, gdy każde jasno określa mianownik. Odpowiadają na różne pytania. Pierwsze opisuje strukturę opinii wśród osób odpowiadających na skali. Drugie opisuje, jaka część całej objętej grupy wybrała kategorię zgody, pozostawiając odpowiedzi spoza skali i braki jako resztę tej grupy.
Możesz dodać do wykresu oznaczenia „n = 92” i „n = 80” oraz mały opis poza polem wykresu, np. „Poza skalą: A - 4 odpowiedzi «nie dotyczy», 4 braki. B - 12 odpowiedzi «nie dotyczy», 8 braków”. Jeżeli etykiety nie mieszczą się czytelnie na stronie, przenieś je do podpisu. Zastąp skróty A i B zrozumiałymi etykietami, takimi jak „Samodzielna rezerwacja” i „Wiedza, gdzie szukać pomocy”, a w opisie lub załączniku pozostaw pełne brzmienie. Krótka etykieta pomaga odczytać wykres, pod warunkiem że nie zmienia znaczenia stwierdzenia.
Przygotuj współrzędne wykresu rozbieżnego
Pozycje mają wspólne pięć odpowiedzi i wyraźną kategorię neutralną. Aby zakotwiczyć neutralność na środku, rozdziel jej udział na dwie połowy wyłącznie na potrzeby rysowania. Dla A neutralność to 28 z 92, czyli około 30,43%. Każda połówka zajmie około 15,22 punktu procentowego na osi wykresu. Dla B neutralność wynosi 10%, czyli po 5 punktów na każdą stronę. Na rysunku użyj tego samego koloru dla obu połówek. W legendzie i opisie pokaż jedną kategorię neutralną i jej pełny udział. Przypisanie połowy neutralnej po lewej stronie osi nie oznacza, że choć jedna osoba neutralna trafiła do odpowiedzi negatywnych.
Utwórz osobny zestaw kolumn do rysowania. Nie zmieniaj w nim źródłowych procentów, tylko zapisz wartości przeznaczone na odpowiednią stronę osi. Część neutralna lewa i obie odpowiedzi sprzeciwu otrzymują wartości ujemne, część neutralna prawa i dwie odpowiedzi zgody wartości dodatnie. Ujemny znak steruje położeniem. Długość segmentu, etykietę i opis czytasz jako dodatni udział. Lewą część układaj od zera w kolejności: połówka neutralna, „raczej się nie zgadzam”, „zdecydowanie się nie zgadzam”. Prawą: połówka neutralna, „raczej się zgadzam”, „zdecydowanie się zgadzam”. Sprawdź układ na podglądzie, bo programy mogą różnie ustawiać kolejność serii i kategorii. Popraw położenie serii na podstawie rysunku, zachowując pierwotny układ liczebności w arkuszu.
Dla A lewy kraniec wypada około 34,8 punktu od zera, bo składa się z około 19,6% sprzeciwu i 15,2 punktu neutralności. Prawy kraniec wypada około 65,2 punktu od zera, bo składa się z 50% zgody i połowy neutralności. Dla B odpowiednie odległości wynoszą 45 i 55. W obu słupkach całkowita długość wynosi 100 punktów procentowych. Pozycja A sięga dalej w prawo, mimo że w A i B zgoda stanowi po 50%. Za różnicę położenia odpowiada szersza część neutralna. Jeśli chcesz odczytać samą zgodę, czytaj dwa segmenty zgody albo ich etykietę, nie odległość prawego końca słupka od zera. To warto dopowiedzieć czytelnikowi, jeśli wykres po raz pierwszy pojawia się w pracy.
Ustaw jedną liniową skalę w punktach procentowych dla wszystkich wierszy. Przy porównaniu osobnych rysunków zachowaj tę samą jednostkę i zakres osi, tak aby ta sama wartość miała ten sam odcinek przy porównywalnej szerokości wykresów. Symetryczne granice wyśrodkowują zero. Wybierz granice wystarczające dla wszystkich wierszy. Dla odbiorcy ujemne etykiety osi mogą sugerować ujemne procenty. Możesz stosować podpisy bez znaku po lewej i opis kierunków nad osią, jeżeli oprogramowanie pozwala. Gdy pozostawiasz znaki, napisz, że lewa i prawa strona oznaczają kierunek odpowiedzi, a wartości procentowe poszczególnych kategorii są nieujemne.
Utrzymuj tę samą kolejność i paletę w legendzie oraz na kolejnych rysunkach. Połącz neutralne części wizualnie, o ile program nie wymaga cienkiej osi widocznej przez segment. Nie stosuj tej samej barwy dla „nie wiem” i neutralności, gdy prezentujesz je poza głównym słupkiem. Unikaj polegania wyłącznie na czerwieni i zieleni. Położenie, legenda, nazwy kategorii i wartości w dostępnej wersji tekstowej powinny umożliwić odczyt również osobie, która nie rozróżnia wszystkich kolorów. Uważaj na białe etykiety na jasnych segmentach i czarne na ciemnych. Jeśli tekst ma słaby kontrast lub nachodzi na sąsiedni segment, daj go obok albo pozostaw odczyt w towarzyszącym opisie.
Dopasuj formę do innej skali, innych osób i innego pytania
Cztery odpowiedzi bez środka
Jeśli formularz oferuje cztery odpowiedzi od sprzeciwu do zgody, ustaw zero na granicy między biegunami. Po lewej umieść dwie kategorie sprzeciwu, po prawej dwie kategorie zgody. W tym wariancie odległość od zera do prawego końca odpowiada łącznej zgodzie, ponieważ do tej strony nie dokładano połowy środka. Obok wykresu pięciostopniowego takie wartości czyta się inaczej. Opisz warianty wyraźnie i rozważ osobne panele. Brak neutralnej opcji może wpływać na wybór odpowiedzi. Bez dodatkowej podstawy nie traktuj udziałów zgody uzyskanych z czterech i pięciu opcji jako porównania dwóch równoważnych pomiarów.
Jeżeli ankieta ma skalę od „nigdy” do „bardzo często”, środkowe „czasami” nie ma automatycznie znaczenia neutralnego. Lewa i prawa strona mogą symbolizować niską i wysoką częstość, ale samo zestawienie wokół środka sugeruje bieguny. Kiedy interesuje Cię przede wszystkim rozkład częstości, zastosuj zwykłe słupki albo uporządkowany wykres skumulowany 100%. „Rzadko” pozostaje merytoryczną odpowiedzią, nawet jeśli do ilustracji wybrałeś inną kolejność lub większą liczbę stopni. Nie przypisuj kierunku pozytywny-negatywny częstotliwości bez odczytania treści pytania. Częstsze korzystanie z pomocy może oznaczać większe trudności albo lepszy dostęp do wsparcia. Wykres sam tego nie rozstrzyga.
Stwierdzenie z przeciwnym kierunkiem
Dwa stwierdzenia mogą mieć identyczne etykiety odpowiedzi i różne znaczenie zgody. W przykładzie „Instrukcja była jasna” zgoda opisuje korzystną ocenę. Przy zdaniu „Podczas rezerwacji gubiłem się w instrukcji” zgoda opisuje trudność. Możesz zachować dosłowne kategorie zgodności i podać pełne brzmienie stwierdzeń. Prawa strona oznacza wtedy zgodę z treścią zdania, więc nie tytułuj jej „oceny pozytywne”. Jeżeli chcesz pokazać wspólny kierunek doświadczenia, przed rysowaniem jawnie dopasuj porządek odpowiedzi i opisz przekształcenie. Taką decyzję podejmij na podstawie treści i instrukcji narzędzia. Nie zmieniaj kategorii tylko po to, żeby wykres wyglądał bardziej spójnie.
W praktyce zachowaj dwie kolumny: odpowiedź z ankiety i kod użyty do analizy lub wizualizacji. Dołącz krótką mapę, w której zaznaczasz, która kategoria znalazła się po każdej stronie i co oznacza środek. Przy zmianie podpisu z „gubiłem się” na „instrukcja była jasna” mogłoby powstać wrażenie, że uczestnikom pokazano inne zdanie. Dlatego etykieta może mieć postać „Trudność z instrukcją (kierunek przeliczony)”, a legenda lub podpis wyjaśnia, jak czytać strony. Jeśli zmiana kierunku wymaga długiego wyjaśnienia, pozostaw oryginalne odpowiedzi i pogrupuj stwierdzenia według ich brzmienia.
Różne n, wagi i bardzo małe grupy
Jeśli porównujesz grupę 18 osób z grupą 180 osób, oba słupki w wersji procentowej zajmą 100 punktów. Jeden głos w pierwszej grupie to około 5,6 punktu procentowego, w drugiej około 0,6. Odsetki mogą wyglądać równie precyzyjnie, gdy pokażesz dwa miejsca po przecinku. Przy małej grupie pokaż liczebności i zadbaj, by sposób prezentacji nie ujawnił odpowiedzi poszczególnych osób. Gdy dany segment odpowiada jednej osobie i identyfikacja jest możliwa po połączeniu z dodatkowymi informacjami, uzgodnij regułę publikacji małych komórek. Możesz rozważyć szerszą grupę, opis bez rozbicia albo niewyświetlanie szczegółu zgodnie z przyjętym standardem badania. Nie uzupełniaj skrycie brakującej wartości, by słupek wyglądał na pełny.
Jeżeli w badaniu przewidziano wagi, obliczasz udział kategorii jako sumę wag osób z daną odpowiedzią podzieloną przez sumę wag osób uwzględnionych dla tej pozycji. Oznacz wykres jako ważony i podaj, czego dotyczą wagi. Obok odsetków ważonych podawaj liczebności nieważone z jasną etykietą. Suma wag jest częścią obliczenia. Nie musi równać się liczbie osób. Używanie odsetków ważonych w pierwszym akapicie i nieważonych w kolejnym bez wyjaśnienia utrudni sprawdzenie rozbieżności. Jeżeli w projekcie wagi służą także do wnioskowania, rozkład opisowy nie zastępuje odpowiedniej oceny błędów standardowych z uwzględnieniem schematu doboru. Do samych słupków nie trzeba dodawać takiego wnioskowania, jeśli celem jest opis.
Gdy dany wiersz obejmuje bardzo mało odpowiedzi albo żadnej, słupek 100% wymaga szczególnej ostrożności. Dla n = 0 procenty są niezdefiniowane. W rozkładzie nieważonym dokładne 0% przy dodatnim n oznacza, że nikt nie wybrał tej odpowiedzi. Wyświetlone 0% może również wynikać z zaokrąglenia. Przy ważeniu sprawdź dodatkowo, czy wystąpiły wybory o zerowej wadze. Rozróżnij brak wskazań od braku ważnych danych w całym wierszu. Dla n = 1 rozkład jest technicznie możliwy do obliczenia, ale forma rysunku sugerowałaby zwykle większą podstawę obserwacji. Ustal, czy wiersz lepiej opisać zbiorczo lub zostawić jawną adnotację. Jeśli w grupie nie ma danych po odfiltrowaniu, wyjaśnij, czy pytania nie wyświetlono, czy wszystkie odpowiedzi odpadły z powodu braków lub wyborów spoza skali.
Gdy ważniejsze są liczby albo konkretne porównanie
Jeśli pytanie dotyczy liczby osób wymagających wsparcia, procenty opisują tylko część obrazu. Grupa 20 osób z 60% odpowiedzi wskazujących problem daje 12 osób. Grupa 100 osób z 35% daje 35 osób. Jeśli czytelnik ma zdecydować, ile zgłoszeń obsłużyć, liczebności mają bezpośrednie znaczenie. Możesz zestawić wykres rozkładów z jednym zdaniem pokazującym liczby. Jeżeli najważniejsze są liczby dla konkretnej kategorii, lepiej użyć prostych słupków dla tych liczebności i zostawić pełny rozkład w materiale uzupełniającym. Forma przedstawienia powinna wynikać z decyzji, którą materiał ma uzasadniać.
Wykres rozbieżny ma wspólną linię zera. Skrajne segmenty nie zaczynają się jednak na tej samej współrzędnej we wszystkich wierszach. Porównanie udziału samej skrajnej zgody na oko bywa trudniejsze niż porównanie zwykłych słupków. Jeżeli najważniejsze jest zestawienie kategorii „zdecydowanie się zgadzam” między ośmioma grupami, daj jej odrębny wykres punktowy albo wypisz wartości obok rozbieżnych słupków. W tytule napisz, którą kategorię porównujesz i z jaką bazą. Jeśli wybierasz dwie kategorie zgody, powiedz o tym wprost. Tytuł „odpowiedzi pozytywne” bez określenia progu może prowadzić do rozbieżnych interpretacji przy kolejnych wydaniach raportu.
Napisz podpis i akapit, które wyjaśniają różnicę
Zacznij podpis od opisu przedmiotu, potem podaj bazę. Wzór dla przykładu: „Rozkład odpowiedzi na dwa stwierdzenia dotyczące rezerwacji stanowisk. Procenty obliczono osobno dla każdej pozycji na podstawie ważnych odpowiedzi w pięciu kategoriach. Pozycja A: n = 92. Pozycja B: n = 80. Odpowiedzi neutralne ustawiono symetrycznie wokół zera. Odpowiedzi «nie dotyczy» i braki opisano oddzielnie”. Jeżeli do raportu trafia wyłącznie skrócona etykieta pozycji, podaj lokalizację pełnego brzmienia. Jeżeli do wykresu dołączasz plik źródłowy, określ wersję arkusza i pozycje użyte do obliczenia. Nie umieszczaj danych osobowych w materiale udostępnianym z wykresem.
W samym akapicie wybierz relację istotną dla pracy. Zamiast odtwarzać wszystkie pięć kategorii, napisz przykładowo: „W każdej pozycji połowa osób z ważną odpowiedzią wybrała jedną z dwóch kategorii zgody (A: 46 z 92, B: 40 z 80). Rozkłady różniły się udziałem sprzeciwu: 19,6% w A wobec 40% w B. W pozycji A częściej wybierano środek skali (30,4% wobec 10%). Poza pięcioma kategoriami znalazło się osiem odpowiedzi lub braków w A i dwadzieścia w B”. To opis z próbki demonstracyjnej. W prawdziwej pracy możesz połączyć go z pytaniem badawczym o odbiór instrukcji i wsparcia, wskazując, jak w zbiorze zdefiniowano te dwa obszary. Jeżeli interpretujesz przyczyny ocen, potrzebujesz danych, które takie wyjaśnienie wspierają.
Zaokrąglaj przy prezentacji, nie w obliczeniach pośrednich. W przykładzie 5 ÷ 92 to w przybliżeniu 5,4348%. Użyj pełnej wartości przy sumowaniu i pozycjonowaniu segmentów. Jeśli do legendy podajesz jedno miejsce po przecinku, drobna różnica sumy jest zwykłym skutkiem zaokrąglenia. Możesz dodać krótką adnotację, jeśli odbiorca zobaczy 99,9% albo 100,1%. Przy zestawieniu zmian procentowych z innymi wynikami utrzymaj w obrębie rysunku tę samą konwencję, chyba że liczebności i precyzja analizy uzasadniają różnice. Program może inaczej zaokrąglać przypadki z piątką na granicy. Wybierz konwencję w całym raporcie i sprawdź, czy tekst oraz podpis pokazują te same liczby z tego samego źródła.
Dodaj opis alternatywny, który identyfikuje zadanie wykresu. Krótki przykład: „Dwa rozkłady odpowiedzi. Zgoda w obu wynosi 50%, a sprzeciw jest częstszy w pozycji B”. Jeżeli istotne są szczegółowe liczebności, podaj je w sąsiednim tekście lub w formacie, do którego można przejść bez rozpoznawania kolorów. Samo „wykres odpowiedzi” nie mówi, czego można się dowiedzieć z grafiki. Długi opis wszystkich pozycji w jednym polu bywa trudny do słuchania i aktualizacji. Umieść istotną informację w krótkim ALT, a pełną wersję merytoryczną przy rysunku. Jeśli rysunek w PDF zostaje spłaszczony, po eksporcie sprawdź, czy kluczowe liczby nadal można odzyskać z towarzyszącego tekstu.
Sprawdź wykres po aktualizacji danych i po eksporcie
Przejdź przez rysunek i tekst w takiej kolejności, w jakiej zobaczy je osoba oceniająca pracę. Najpierw odczytaj tytuł i na jego podstawie nazwij przedmiot porównania. Następnie znajdź wartości n i osobną informację o tym, czy obliczenia wykonano na wspólnym podzbiorze pełnych par. Same liczebności nie pozwalają tego ustalić. Potem odczytaj z legendy kierunek i zakres odpowiedzi. Na końcu porównaj akapit z rysunkiem. Jeśli akapit posługuje się kategorią, której nie ma w legendzie, wskaż, z jakich segmentów ją złożono. Ta próba pomaga znaleźć sprzeczność między poprawnym wykresem i zbyt skrótowym opisem.
Wróć do jednego wiersza arkusza i odtwórz go od początku. Skontroluj, czy kolejność pięciu kategorii odpowiada instrukcji. Przelicz procent jednej kategorii, policz połączoną zgodę z liczebności, a potem sprawdź połowę neutralności. Porównaj wyniki z wykresem. Zrób to dla pierwszego i ostatniego wiersza lub dla pary, która ma różne mianowniki. W ten sposób sprawdzisz, czy formuła przy kopiowaniu nadal wskazuje na poprawny mianownik. W przykładzie wpisanie mianownika 92 w obu wierszach sprawiłoby, że B sumowałaby się do około 87%. Jeśli program automatycznie przeskaluje taki wiersz do 100%, błąd może być niewidoczny na wykresie. Dlatego kontroluj sumę na poziomie arkusza.
Po wprowadzeniu dodatkowych ankiet odśwież surowe liczebności, procenty, grafikę, podpis i akapit razem. Łatwo wymienić obraz na nowszy i zostawić w tekście poprzednie n. Zapisz datę zamknięcia zbioru oraz identyfikator wersji w roboczym arkuszu. Jedna liczba kontrolna, na przykład suma ważnych odpowiedzi dla dwóch pozycji, ułatwia sprawdzenie, czy wszystkie elementy pochodzą z tej samej wersji. Przy generowaniu wykresu z kodu zachowaj też ustawienie kolejności kategorii. Zmiana zestawu poziomów po dopisaniu danych może przestawić legendę, nawet jeśli liczby są prawidłowe.
Otwórz eksport przy zwykłym powiększeniu, a potem na wąskim ekranie. Oceń czytelność legendy i to, czy etykiety żadnej pozycji nie zostały obcięte. Jeśli po zmniejszeniu wykresu kolory i liczby stają się nierozpoznawalne, daj więcej miejsca etykietom i przenieś szczegóły do podpisu. Cztery strony prawidłowych procentów nie pomogą, jeżeli odbiorca nie może przypisać wartości do odpowiedzi. Możesz ograniczyć rysunek do najważniejszych pozycji i umieścić resztę w załączniku. Kryterium wyboru pozycji powinno być jawne. Nie wybieraj kilku wierszy tylko dlatego, że tworzą bardziej przekonujący obraz.
Przed zamknięciem rozdziału odpowiedz na sześć pytań kontrolnych:
- Czy czytelnik widzi, które stwierdzenie oraz którą wersję odpowiedzi przedstawiono?
- Czy dla każdej pozycji da się ustalić mianownik i powód wyłączenia pozostałych odpowiedzi?
- Czy neutralność jest jedną kategorią, a jej podział wynika wyłącznie z konstrukcji wykresu?
- Czy żadna odpowiedź „nie wiem”, „nie dotyczy” lub brak nie trafiły automatycznie do środka skali?
- Czy opis używa punktów procentowych wtedy, gdy odejmujesz dwa odsetki?
- Czy akapit opisuje rozkłady i ograniczenia porównania bez przypisywania zmiany konkretnym osobom?
Materiał do sprawdzenia razem z wykresem
Przygotuj cztery elementy: skrócony arkusz bez danych umożliwiających identyfikację, pełne brzmienie pozycji i kategorii, ostatnią wersję wykresu oraz fragment rozdziału zawierający jego opis. Dla każdej pozycji dopisz, komu była wyświetlana i jak liczysz podstawę. Gdy używasz ważenia albo podzbioru pełnych par, opisz to w jednym zdaniu i wskaż, gdzie w arkuszu widać regułę. Taki komplet wystarcza, aby odtworzyć tok liczenia i ustalić, czy problem zaczyna się w eksporcie, w obliczeniu, w ustawieniu osi czy w zdaniu interpretującym wynik.
Możesz zachować prostą metrykę rysunku w pliku roboczym. Przykład: „Wersja zbioru: 3. Pozycje: A i B. Odpowiedzi kodowane jako 1-5. Mianownik liczony osobno. Wyłączenia: «nie dotyczy» i brak. Neutralność podzielona po połowie w kolumnach rysowania. Dane demonstracyjne: A n = 92, B n = 80”. Jeżeli później odtworzysz wykres bez dostępu do pierwotnego arkusza, ta notatka pozwoli sprawdzić założenia. Do artykułu wystarczy krótszy podpis, a pełny zapis pomaga przy pracy zespołowej i po uwagach promotora.
Sprawdź jeszcze raz najważniejsze rozróżnienie w gotowym przykładzie. Pozycje A i B mają po 50% zgody wśród osób z ważną odpowiedzią. Ich neutralność i sprzeciw są różne. Nie wszystkie osoby odpowiedziały na oba pytania i nie znamy z tych dwóch wierszy ich indywidualnych przejść. Dobrze przygotowany wykres powinien pozwolić odczytać te trzy informacje bez samodzielnego rekonstruowania arkusza.
Bibliografia
Heiberger, R. M., Robbins, N. B. (2014). Design of Diverging Stacked Bar Charts for Likert Scales and Other Applications. Journal of Statistical Software, 57(5), 1-32. DOI 10.18637/jss.v057.i05. Źródło konstrukcji wykresu i rozwiązań dla kategorii środkowej. Liczebności w poradniku są fikcyjne.
Jaki mianownik przyjąć dla wykresu Likerta po pytaniu filtrującym?
Jeśli wykres pokazuje rozkład pięciu merytorycznych kategorii, policz ich udziały wśród osób z ważną odpowiedzią na tę pozycję. Obok podaj, ilu uczestnikom pytanie wyświetlono oraz ile odpowiedzi spoza skali i braków wyłączono. Osób, które ominął filtr, nie zaliczaj do tych, które nie odpowiedziały na pokazane pytanie.
Czy pustą odpowiedź na pozycji Likerta można potraktować jako neutralną?
Neutralność jest wyborem jednej z odpowiedzi. Puste pole, „nie wiem” lub „nie dotyczy” mają inne znaczenie. Zapisz te przypadki osobno. Jeżeli wykres obejmuje tylko kategorie skali, podaj też liczebności wyłączeń.
Jak pokazać na wykresie pozycję Likerta sformułowaną w przeciwnym kierunku?
Możesz zachować oryginalne odpowiedzi. Wtedy prawa strona oznacza zgodę ze stwierdzeniem. Jeśli wszystkie pozycje mają pokazywać wspólny kierunek oceny, ustal uzasadnione mapowanie, zachowaj brzmienie pytania i opisz w legendzie, co przeliczono.
Czy można porównać dwa słupki Likerta o różnych liczebnościach?
Możesz porównać ich rozkłady opisowo, jeśli podasz mianownik każdej pozycji i wyjaśnisz regułę wyłączeń. Wykresy z różnymi podstawami nie pokazują zmiany u konkretnych osób. Do takiego wniosku potrzebujesz informacji o sparowanych odpowiedziach.
Czy mogę zlecić same tabele i wykresy?
Tak. Zakres może obejmować wyłącznie prezentację danych, bez całego rozdziału. Ustalimy listę zestawień, podpisy, format edytowalny i to, czy materiał ma zostać wstawiony do dokumentu. Komentarze tekstowe trzeba wskazać jako dodatkowy produkt, jeśli są potrzebne.
Co przesłać do wyceny opracowania wyników?
Przygotuj aktualny materiał, narzędzie badawcze, cel i pytania, wytyczne oraz termin. Przy ankiecie potrzebny jest plik odpowiedzi i kwestionariusz; przy wywiadach liczba rozmów, transkrypcje lub opis ich stanu; przy dokumentach zbiór albo spis materiału oraz kryteria analizy. Dodaj istniejący tekst i uwagi promotora, jeśli są.



