Przejdź do treści

Tabele i wykresy

Jaki wykres wybrać do wyników ankiety?

Około 6 min czytania

Jaki wykres do wyników ankiety? Dobór do celu

Wybór wykresu zaczyna się od zadania dla czytelnika. Ma porównać częstość odpowiedzi, zobaczyć skład jednej całości, rozpoznać rozkład czy śledzić zmianę w czasie? Ten sam arkusz można przedstawić na kilka sposobów, lecz każdy uwypukli inną informację. Przejdź od demonstracyjnych danych do uzasadnionej decyzji o formie prezentacji.

Zapisz cel, zanim otworzysz galerię wykresów

Robocze zdanie „chcę zrobić wykres ankiety” jest zbyt szerokie. Zastąp je konkretnym pytaniem: „Który kanał przypomnień wskazywano najczęściej?” albo „Jak rozłożyły się oceny od zdecydowanie negatywnej do zdecydowanie pozytywnej?”. Zapisz również, czy pokazujesz osoby, odpowiedzi, punkty czy inny wynik. Inny sens ma liczba osób wybierających dany kanał, a inny liczba wysłanych wiadomości.

Grzegorz Kończak wskazuje, że przy wyborze wykresu znaczenie mają rodzaj danych, skala pomiaru i cel analizy. Poniższe propozycje są zastosowaniem tej zasady do autorskich przykładów, a nie jednym obowiązkowym schematem dla każdej ankiety. Źródło: Kończak (2014), s. 53 (https://ws.stat.gov.pl/WS/2014/7/wiadomosci_statystyczne_07_2014.pdf).

Dopisz ograniczenie: co odbiorca mógłby błędnie wywnioskować? Wykres odpowiedzi na pytanie o preferencje nie opisuje jeszcze skuteczności kanałów. Zmiana częstości odpowiedzi nie dowodzi przyczyny tej zmiany. Dobra forma pomaga odczytać wynik, lecz nie uzupełnia danych, których nie zebrano.

Przykład: te same odpowiedzi, dwie decyzje

Poniższy zbiór jest fikcyjny i demonstracyjny. W ankiecie 50 uczestników kursu wskazywało jeden preferowany kanał przypomnienia o terminie. Mail wybrały 22 osoby, komunikator 18, SMS 7, a powiadomienie w platformie 3. Wszystkie osoby odpowiedziały. Liczebności odpowiadają udziałom 44%, 36%, 14% i 6%.

Dane demonstracyjne do wyboru formy prezentacji

Kanał
Mail
Liczba osób
22
% wszystkich 50 odpowiedzi
44
Kanał
Komunikator
Liczba osób
18
% wszystkich 50 odpowiedzi
36
Kanał
SMS
Liczba osób
7
% wszystkich 50 odpowiedzi
14
Kanał
Powiadomienie w platformie
Liczba osób
3
% wszystkich 50 odpowiedzi
6

Jeśli czytelnik ma porównać kanały, przygotuj poziome słupki. Długości będą odpowiadały liczebnościom 22, 18, 7 i 3, z jedną wspólną osią zaczynającą się od zera. Pełne etykiety zmieszczą się obok słupków, a odbiorca łatwo zauważy, że różnica między mailem a komunikatorem wynosi 4 osoby. Uporządkowanie malejące jest tu czytelną decyzją, bo kanały nie tworzą skali kolejnych poziomów.

Jeżeli zadanie brzmi „pokaż skład wszystkich wyborów”, możliwy jest wykres kołowy albo jeden słupek skumulowany do 100%. W tym przykładzie kategorie są rozłączne, wszystkie odnoszą się do tej samej podstawy i sumują się do całości. Koło pokazuje skład, ale porównanie dwóch zbliżonych części 44% i 36% będzie mniej bezpośrednie niż porównanie długości słupków. Wybierz formę pod cel konkretnego akapitu.

To dwie poprawne decyzje dla dwóch zadań. Nie potrzebujesz obu wykresów tylko po to, aby zapełnić rozdział. Jeśli zamieszczasz również tabelę, ustal, co daje każda reprezentacja: tabela dokładne wartości, wykres szybkie porównanie. Powtarzanie identycznej informacji trzeci raz w opisie zwykle niewiele dodaje.

Wielokrotny wybór zmienia znaczenie całości

Zmieńmy demonstracyjną instrukcję: te same 50 osób mogło wskazać wszystkie akceptowane kanały. Załóżmy, że mail zaznaczyło 35 osób, komunikator 28, SMS 12, a platformę 10. Otrzymujemy 85 wskazań. Odsetki osób wynoszą 70%, 56%, 24% i 20%, łącznie 170%.

Takich odsetków nie przedstawiaj jako części jednego koła respondentów. Jedna osoba może należeć do kilku kategorii, więc części nie są rozłączne. Wybierz osobne słupki z objaśnieniem: „Procent osób, N=50; możliwy wielokrotny wybór; suma przekracza 100%”. Oś może dochodzić do 100%, ponieważ każda kategoria opisuje udział osób, choć suma kategorii jest większa.

Możesz obliczyć udział danego kanału w 85 wskazaniach, ale otrzymasz inną informację. Mail stanowi wtedy około 41,2% zaznaczeń, a nie 70% osób. Sam wygląd wykresu nie naprawi zamiany mianowników. Najpierw wybierz sens procentu i opisz podstawę, dopiero później jego reprezentację.

Zachowaj porządek kategorii, gdy ma znaczenie

Oceny „bardzo źle”, „raczej źle”, „ani dobrze, ani źle”, „raczej dobrze”, „bardzo dobrze” tworzą kolejność. Nie sortuj ich automatycznie od najczęstszej odpowiedzi do najrzadszej, jeżeli celem jest zobaczenie rozkładu ocen. Zachowanie porządku pomaga odczytać, w której części skali skupiały się wskazania.

Dla jednej grupy wystarczą uporządkowane słupki. Dla kilku grup możesz rozważyć słupki skumulowane do 100%, jeśli wszystkie grupy odpowiadały na to samo pytanie i mają porównywalnie określone podstawy. Podaj N każdej grupy. Ten wykres pokazuje strukturę odpowiedzi, a nie równość liczby osób w grupach. Przy trudnych porównaniach środkowych segmentów tabela może być czytelniejsza.

Linia wymaga rzeczywistej kolejności

Linia łącząca mail, komunikator i SMS sugeruje przejście między kolejnymi punktami, którego w takich kategoriach nie ma. Nie używaj jej do dowolnej listy odpowiedzi. Linia może natomiast służyć demonstracji tego samego wskaźnika w kolejnych miesiącach, gdy oś czasu ma sens, a definicja wskaźnika pozostaje porównywalna.

Przy szeregu czasowym sprawdź także przerwy między terminami, liczebności i sposób pozyskania odpowiedzi. Trzy ankiety w trzech różnych grupach nie stają się pomiarem zmiany tych samych osób tylko dlatego, że połączysz punkty. W podpisie nazwij to, co rzeczywiście przedstawia materiał.

Przeczytaj wykres jak osoba bez arkusza

Sprawdź tytuł, etykietę osi, jednostkę, podstawę i legendę. Gdy słupki kodują wartość długością, początek od zera pozwala zachować proporcje tej długości. Jeśli potrzebujesz pokazać niewielkie różnice szczegółowo, rozważ tabelę lub inną jasno objaśnioną formę, zamiast ukrywać obcięcie osi.

Zadbaj o odczyt bez samego koloru: dodaj nazwy i wartości, unikaj kilku prawie identycznych barw. Efekty trójwymiarowe, cienie i dekoracyjne ikony mogą utrudnić ocenę proporcji. Otwórz gotowy wykres w rozmiarze, w jakim będzie czytany w pracy. Jeżeli etykiety są zbyt małe, popraw układ, nie skracaj kategorii do niezrozumiałych inicjałów.

W demonstracji podpis „Preferowany kanał przypomnienia, jednokrotny wybór, N=50” jest użyteczniejszy od samego „Wyniki ankiety”. Jeśli pokazujesz liczebności, nazwij oś „liczba osób”; jeśli odsetki, podaj „% osób”. Potem sprawdź, czy komentarz mówi o preferencji, a nie o faktycznej skuteczności przypomnień.

Przed przygotowaniem grafiki sprawdź zestawienie liczebności i podstaw procentów. Przy pytaniach dopuszczających kilka odpowiedzi pomocny będzie przykład wyjaśniający, dlaczego suma odsetków może przekroczyć 100%.

Bibliografia

Kończak G. (2014), Rola graficznych prezentacji danych w popularyzacji statystyki, Wiadomości Statystyczne, 59(7), s. 49-61, DOI: 10.59139/ws.2014.07.4. Pełny polski tekst w numerze wydawcy (https://ws.stat.gov.pl/WS/2014/7/wiadomosci_statystyczne_07_2014.pdf).

Arkusz do samodzielnej pracy

Rozpisz swój rozdział przed redakcją.

Arkusz planowania rozdziału wyników pomoże połączyć pytania badawcze z danymi, tabelami, opisem i miejscem na dyskusję. Możesz pracować z nim samodzielnie, bez podawania e-maila.

Twój materiał. Konkretny zakres pomocy.

Ustalmy zakres na podstawie Twoich materiałów.

Napisz, czy masz ankietę, wywiady, dokumenty albo gotowy fragment. Dodaj oczekiwany rezultat, termin i najważniejsze wytyczne.

Wysłanie zapytania rozpoczyna ustalanie zakresu. Cenę i warunki realizacji poznasz przed decyzją o zamówieniu.

Zapytaj o opracowanie