Opis wyników ankiety zaczyna się od ustalenia, na jakie pytanie odpowiada zestawienie. Dopiero potem wybierasz liczby i budujesz akapit. Dzięki temu w tekście wiadomo, kto odpowiedział, co wskazał i czego wynik nie pozwala powiedzieć. Przećwiczymy to na krótkim, całkowicie demonstracyjnym zbiorze.
Przeczytaj pytanie razem z instrukcją
Wyciąg z arkusza może pokazywać same etykiety: „tak”, „nie”, „trudno powiedzieć”. Ich znaczenie zależy od pytania. „Czy uczestniczyłeś w konsultacjach?” dotyczy innej rzeczy niż „Czy konsultacje były przydatne?”. Ten sam zestaw liczb nie uprawnia do zamiennego opisywania zachowania, oceny i efektu.
Do roboczego opisu dołącz więc pełne brzmienie pytania i jego instrukcję. Sprawdź, czy można było wybrać jedną odpowiedź, kilka czy wpisać własną. Zwróć uwagę na pytania kierowane wyłącznie do części osób. Jeżeli ocenę konsultacji mogli podać tylko ich uczestnicy, liczba wszystkich ankiet nie musi być podstawą tego zestawienia.
Polski poradnik Edyty Strzelczyk i Aldony Zawałkiewicz rozróżnia liczbę odpowiedzi od udziałów procentowych oraz wskazuje, że podstawa procentowania zależy od rodzaju pytania i dostępnych odpowiedzi. W opisie trzeba zachować te rozróżnienia. Strzelczyk i Zawałkiewicz, 2023, rozdział 8.1, s. 22-25 (https://afb.sbp.pl/wp-content/uploads/2023/12/jak-przeprowadzi%C4%87-badania-satysfakcji.pdf).
Przygotuj kartę jednego wyniku
Zanim napiszesz akapit, zapisz pięć informacji: temat, grupę uprawnioną do odpowiedzi, liczbę odpowiedzi, rozkład i braki. Karta nie musi być elegancka. Ważne, żeby jednoznacznie pokazywała, skąd pochodzi każda liczba. W osobnej rubryce dopisz, jakiego rodzaju ustalenia nie można wyprowadzić z tego pytania.
Przykład demonstracyjny. Poniższa sytuacja, dane i nazwy odpowiedzi służą wyłącznie nauce opisu. Nie przedstawiają rzeczywistego badania.
W ćwiczeniu zebrano 42 ankiety uczestników koła projektowego. Pytanie brzmiało: „Jak oceniasz jasność instrukcji przekazanej przed wykonaniem zadania?”. Każdy uczestnik otrzymał instrukcję i mógł zaznaczyć jedną odpowiedź. Zestawienie robocze:
Zestawienie 1. Demonstracyjny rozkład ocen jasności instrukcji
- Odpowiedź
- Bardzo jasna
- Liczba osób
- 12
- Odsetek spośród 40 odpowiedzi
- 30,0%
- Odpowiedź
- Raczej jasna
- Liczba osób
- 18
- Odsetek spośród 40 odpowiedzi
- 45,0%
- Odpowiedź
- Raczej niejasna
- Liczba osób
- 7
- Odsetek spośród 40 odpowiedzi
- 17,5%
- Odpowiedź
- Bardzo niejasna
- Liczba osób
- 3
- Odsetek spośród 40 odpowiedzi
- 7,5%
- Odpowiedź
- Łącznie odpowiedzi
- Liczba osób
- 40
- Odsetek spośród 40 odpowiedzi
- 100,0%
Dwie osoby nie zaznaczyły żadnej odpowiedzi. W zestawieniu udziały obliczono na podstawie 40 osób, które udzieliły odpowiedzi. Braków nie włączono do rozkładu ocen.
Tak przygotowana karta chroni przed zdaniem „45% wszystkich uczestników uznało instrukcję za raczej jasną”. W przykładzie 45,0% odnosi się do 40 odpowiedzi. Wśród wszystkich 42 ankiet udział 18 wskazań wynosi około 42,9%. Oba obliczenia są arytmetycznie możliwe, ale odpowiadają innym podstawom. Wybór trzeba ujawnić i utrzymać w tekście.
Zamień kartę w akapit
Użyj prostego porządku: temat i podstawa, najważniejsze ustalenie, uzupełnienie, odniesienie do zestawienia. Nie trzeba powtarzać każdej wartości. Czytelnik ma otrzymać drogowskaz do pełnego rozkładu, a nie drugi egzemplarz tego samego zestawienia zapisany słowami.
Opis demonstracyjny: „Na pytanie o jasność instrukcji odpowiedziało 40 z 42 uczestników. Najczęściej wskazywano odpowiedź «raczej jasna» - 18 osób, czyli 45,0% odpowiadających. Łącznie za bardzo lub raczej jasną instrukcję uznało 30 osób (75,0%). Odpowiedzi wskazujące niejasność zaznaczyło 10 osób (25,0%). Szczegółowy rozkład czterech ocen przedstawiono w zestawieniu 1. Dwie ankiety nie zawierały odpowiedzi na to pytanie”.
Połączone kategorie nazwano wprost, a pełny podział pozostaje w kartach zestawienia. Dzięki temu 75,0% nie sugeruje, że wszyscy ci uczestnicy wystawili najwyższą ocenę. Zapis nie wyjaśnia też, dlaczego część osób oceniła instrukcję inaczej. Takiej odpowiedzi trzeba szukać w odrębnym materiale, jeżeli został zebrany.
Popraw zdania, które mówią zbyt dużo
Zdanie „Instrukcja zapewniła uczestnikom prawidłowe wykonanie zadania” wymaga dowodu dotyczącego wykonania zadania. W naszym ćwiczeniu zebrano oceny jasności. Poprawna redakcja brzmi: „Większość odpowiadających oceniła instrukcję jako bardzo lub raczej jasną”. To wynik deklaracji, a nie ocena faktycznej poprawności pracy.
Zdanie „Tylko trzy osoby miały trudności” również wykracza poza dane. Trzy osoby zaznaczyły „bardzo niejasna”, ale siedem „raczej niejasna”. Ponadto pytanie dotyczyło instrukcji, a nie wszystkich możliwych trudności. Zastąp skrót konkretem: „Odpowiedź «bardzo niejasna» wybrały trzy osoby; siedem wskazało «raczej niejasna»”.
Unikaj słów „aż” i „tylko”, jeśli nie masz uzasadnionego punktu odniesienia. „Aż 25%” narzuca ocenę skali zjawiska, podczas gdy „10 z 40 osób” pozwala ją spokojnie odczytać. Również „istotnie więcej” może zostać zrozumiane jako wniosek statystyczny. Przy zwykłym opisie użyj „więcej wskazań” i podaj wartości.
Co zrobić z brakami i odpowiedzią „nie dotyczy”
Brak zaznaczenia, „nie dotyczy” oraz odpowiedź negatywna to trzy różne zapisy. Nie łącz ich automatycznie. W naszym przykładzie pustych odpowiedzi jest dwie, ale nie wiemy, czy uczestnicy przeoczyli pytanie, nie chcieli odpowiedzieć czy mieli inny powód. Nie nazywaj ich osobami niezadowolonymi ani obojętnymi.
Jeśli kwestionariusz zawierał „nie korzystałem”, zachowaj dokładną etykietę. Taki wariant może objaśniać, dlaczego osoba nie oceniła usługi, lecz sam nie jest oceną jej jakości. W roboczej karcie zapisz, jak został potraktowany w zestawieniu. Czytelnik powinien móc rozpoznać, czy procent dotyczy wszystkich osób, użytkowników usługi czy tylko osób wybierających ocenę.
Utrzymaj spójność między akapitami
W dłuższym rozdziale podstawy mogą się zmieniać, bo nie każdy odpowiada na wszystkie pytania. Nie ukrywaj tego pod jednym ogólnym „N = 42” na początku rozdziału. W podpisie tabeli lub pierwszym zdaniu akapitu wskaż podstawę konkretnego wyniku. Dzięki temu kolejne wartości da się porównać bez zgadywania.
Ustal jednolitą dokładność zapisu procentów i sprawdź ją w całym tekście. Jeśli prezentujesz jedno miejsce po przecinku, zachowaj ten format także przy pełnych wartościach, na przykład 30,0%. Przy zaokrągleniach suma może różnić się od 100,0%; nie poprawiaj pojedynczej komórki bez zaznaczenia zastosowanej reguły. Przechowaj obliczenia robocze niezależnie od zaokrąglonej prezentacji.
Zapisz datę zestawienia roboczego i nazwę pliku. Jeżeli później dodasz odpowiedzi, przelicz podstawę oraz wszystkie powiązane odsetki, zanim poprawisz pojedyncze zdanie.
Jeśli w kolejnym pytaniu można zaznaczyć kilka odpowiedzi, sprawdź osobny przykład procentów osób i zaznaczeń. Do przygotowania pełnego zestawienia przyda się również poradnik pokazujący nagłówki i objaśnienia tabeli wyników.
Literatura wykorzystana w poradniku
Edyta Strzelczyk, Aldona Zawałkiewicz, współpraca Jolanta Sobielga (2023), Jak przeprowadzić badania satysfakcji użytkowników biblioteki? Poradnik dla bibliotekarzy, wydanie 3 zaktualizowane, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Pełny polski tekst wydawcy (https://afb.sbp.pl/wp-content/uploads/2023/12/jak-przeprowadzi%C4%87-badania-satysfakcji.pdf), rozdział 8.1. Dane koła projektowego, karta wyniku i przykłady redakcji są autorskie. Poradnik nie przejmuje szczegółowych zaleceń źródła dotyczących badań bibliotek.



